گروه آموزشی آمار

در هر شاخهای از علم که بنگریم، فعالیتهای تحقیقاتی زیادی انجام میگیرد که در معرض تغییرات تصادفی هستند. در چنین زمینههای تحقیقاتی علم آمار نقش مهمی را ایفا میکند. با هدف آشنایی بیشتر مسئولین با قابلیت‌های علم آمار، در ذیل برخی از موضوعات و زمینه‌های کاربردی که در علم آمار مطرح است به زبانی ساده ارائه کرده‌ایم:

•    قضاوت درباره فرضیه‌ها: در برخی از پژوهش‌ها صادق بودن فرضیه‌ها به دلیل وجود تغییرات تصادفی به آسانی قابل تایید یا رد نیست. روش‌های آزمون فرض آماری با هدف قضاوت درباره فرضیه‌ها به‌ گونه‌ای طراحی شده‌اند که شانس وقوع خطا را تا آنجا که ممکن است کاهش می‌دهند. هر مساله بسته به نوع داده‌ها و فرضیه‌ها باید بر مبنای یک روش‌آماری مشخص قضاوت شود که تشخیص آن کاملا تخصصی و نیاز به دقت عمل دارد. به عنوان مثال هر دارویی که بخواهد وارد بازار شود پس از انجام ازمایش‌ها و گردآوری داده‌ها، در نهایت در قالب یک مساله آزمون فرض مورد قضاوت قرار گیرد و چنانچه توسط روش‌های آماری تایید شود مجوز ورود به بازار را می‌یابد. 
•    ارزیابی عملکرد کارکنان ادارات و سازمان‌ها، بررسی رضایت شغلی آنها، ارزیابی مشکلات موجود به منظور ارتقای عمکلکرد ادارات با استفاده از آزمون ها و آنالیزهای آماری انجام می‌شود.
•    طراحی و تحلیل آزمایشات: این زمینه تخصصی در علوم کشاورزی نقش ویژه‌ای دارد.
•    تحلیل عاملی: در پژوهش‌‌های آماری گاهی با متغیرهایی روبه‌رو می‌شویم که از وابستگی بالایی برخوردار هستند، در چنین زمانی ممکن است این سوال در ذهن محقق شکل گیرد که دلیل یا عامل به وجود آمدن این همبستگی‌ها چیست؟ تحلیل عاملی یک ابزار آماریست که با هدف پاسخ به چنین سوالاتی ساخته شده است. در واقع تحلیل عاملی با هدف کشف عامل روابط علت و معلولی بین متغیرها طراحی شده است و از این حیث در علوم اجتماعی و روانشناسی بسیار پرکاربرد است.  
•    رگرسیون وپیشگویی: در بسیاری از زمینه‌های علمی، شاهد متغیرهایی هستیم که  با هم در ارتباطند اما یک قانون ریاضی یا فیزیکی دقیق بر رابطه آنها حاکم نیست. رگرسیون شاخه‌ای از علم آمار است که با کشف رابطه آماری بین متغیرها امکان پیشگویی یک متغیر که اغلب محاسبه آن به لحاظ وقت، انرژی و منابع مالی هزینه‌بر است را  برمبنای تعداد دیگری از متغیرهای در دسترس‌تر فراهم می‌آورد.
•    تحلیل داده‌های زمانی: داده‌های زمانی به داده‌هایی گفته می‌شود که از مشاهده یک پدیده در طول زمان به دست می‌آیند. همبستگی زمانی که اغلب در چنین داده‌هایی مشاهده می‌شود، آماردانان را قادر ساخته است تا با مدلبندی این اطلاعات پیشینی، وضعیت فرایند را در زمان‌های آتی پیش‌بینی کنند.
•    تحلیل داده‌های فضایی: در یک تقابل با داده‌های زمانی، دادههایی فضایی به داده‌هایی گفته می‌شود که بر حسب موقعیت قرار گرفتن در فضای مورد مطالعه به یکدیگر وابسته هستند. از مهمترین اهدافی که در تحلیل داده‌های زمین‌آمار دنبال می‌شود پیشگویی مقدار متغیرهای مورد مطالعه در مختصات‌های جغرافیای نمونه‌گیری نشده است.
•      رده بندی و خوشه‌بندی: به عنوان مثال دسته بندی گونه های مختلف گیاهان دارویی، دسته بندی به منظور شناسایی واحدهای مشکوک در امکان ابتلا به بیماری یا امکان کلاهبردار بودن با توجه به زمینه مورد بررسی و.. با استفاده از داده کاوی و آنالیز خوشه بندی از جمله کاربردهای علم آمار است.
•    قابلیت اعتماد: از کارافتادن و خرابی عناصر و سیستمها موجب اختلال درعملکرد سیستمها و یا تحمیل هزینه‌های سنگین می‌شود، از این رو مفاهیم قابلیت اعتماد به منظورارائه استراتژی بهینه نگهداری و تعمیر جهت کمینه شدن هزینه حاصل از نگهداری و تعمیر سیستم ها از اهمیت زیادی برخوارد است. از جمله کارایی‌های این زمینه تخصصی درصنایع هوا فضا، نظامی، شیمیایی و صنایع هسته‌ای است که علم آمار در این زمینه بسیار مورد توجه است. 
•    کنترل کیفیت آماری: بررسی کنترل و کیفیت کارخانه‌ها و مواد تولیدی آنها با استفاده از روش‌های کنترل کیفیت آماری ممکن است.
در یک طبقه بندی کلی متقاضیان خدمات تخصصی تحلیل آماری را می‌توان به شرح زیر نام برد:
    اساتید و پژوهشگران دانشگاهها و موسسسات تحقیقاتی
    دانشجویان و پژوهشگران رشته های مختلف در مقاطع مختلف
    مدیران دستگاهها، ارگان‌ها و سازمانهای دولتی
    مدیران شرکت های خصوصی
این طیف وسیع از کاربران خدمات آماری حکایت از آن دارد که وجود کارشناسان آمار به منظور هدایت و راهنمایی صحیح و انجام پژوهش‌ها و ارائه مشاوره‌ی آماری به دانش‌پژوهان رشته‌های مختلف از قبیل مهندسی صنایع، مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات، علوم‌زیستی، کشاورزی، مدیریت، اقتصاد، علوم اجتماعی، جغرافی، روانشناسی و علوم تربیتی، تأثیر قابل ملاحظه‌ای در صحت انجام پژوهش‌های علمی علوم مختلف خواهد داشت. فیشر آماردان و ریاضی¬دان معروف قرن نوزدهم درباره¬ی لزوم رجوع به آماردانان برای انجام صحیح یک تحقیق می گوید:
"مشاوره با یک آماردان پس از پایان یافتن آزمایش ، اغلب تنها شامل درخواست از او برای پیش بردن آزمایشی مرده است. او احتمالاً می تواند بگوید که آزمایش به چه علت نابود شده است."
برمبنای اهداف مذکور و موضاعات متنوعی که در علم آمار قابل طرح است، از کارشناسان آمار انتظار می‌رود که با تکیه بر دانش آماری خود و تسلط بر نرم‌افزارهای آماری در زمینه‌های زیر توانمند باشند:
•    انجام تحلیل های تخصصی آماری بر روی اطلاعات ، داده‌های آزمایشگاهی یا داده‌های حاصل از پرسشنامه 
•    ارائه مشاوره و انجام تحلیل های آماری در طرح های پژوهشی و مقالات علمی
•    راهنمایی در نگارش بخش های آماری پایان نامه ها، مقالات و طرح های پژوهشی 
•    تهیه و اجرای طرح ها و پروژه های آماری و آمارگیری با استفاده از انواع روشهای علمی جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها
•    انجام مطالعات نظری و فنی طرح‌های تحقیقاتی